Wykusze w budownictwie
Budownictwo Dom Wnętrza

Wykusz – co to jest? Jakie są jego wady i zalety?

Wykusz to forma architektoniczna stanowiąca rozległy występ poza fasadę budynku. W występie tym umieszcza się zazwyczaj szerokie okna. Może one być też całkowicie przeszklony, przypominając loggie (zabudowane balkony). Są to formy architektoniczne typowe dla luksusowych kamienic XIX wieku oraz dla budownictwa pałacowego.

Wykusze w historii architektury

Ściśle rozumiane wykusze umieszcza się powyżej linii parteru. Mogą one przy tym obejmować pojedyncze piętra lub całą wysokość budynku. Zdarzają się także inne rozwiązania, w tym wykusze sięgające aż do linii gruntu oraz umieszczane na kolumnach. Definicja nie jest więc precyzyjna, nie ma ścisłej granicy pomiędzy wykuszem a ryzalitem czy loggią.

Wykusz spełnia funkcje dekoracyjne. Jest to forma architektoniczna, która urozmaica bryłę budynku i sprawia, że ciekawsza staje się jego elewacja. Autentyczny i interesująca staje się również geometria wnętrz mieszkalnych.

Możliwe jest przy tym zastosowanie prostych konstrukcji. Nowoczesne projekty składają się tylko z czterech ścian. Stosowane są one głównie w architekturze współczesnej. Klasyczna stylistyka preferuje jednak konstrukcje z wieloma ścianami. Mogą to być np. pięciokąty.

W formie budynku występują więc liczne skosy i załamania. Sprawiają one, że jego bryła staje się jeszcze bardziej urozmaicona. Rzadziej występują konstrukcje trójścienne, dwuścienne (a więc w formie wysuniętego z lica ściany trójkąta). Ciekawy pomysł to także konstrukcje obłe i owalne.

W tradycyjnym budownictwie polskim wykusze są rzadkie. Najwięcej zachowało się w poniemieckich kamienicach historyzujących Wrocławia i Szczecina. Kojarzą nam się więc one głównie z secesyjnymi i eklektycznymi domami miejskimi. Częste są również w willach – zwłaszcza górskich, np. w stylu zakopiańskim.

Architektura z wykuszami

Wykusz na budynku
Źródło: pl.wikipedia.org

Szczególną popularność wykusze zdobyły w architekturze Wielkiej Brytanii. W Anglii zdobią one często nawet domy klasy robotniczej („row houses”). W krajach anglojęzycznych forma ta znana jest jako bay window. Oznacza to, że postrzega się ją głównie jako element traktu, podziału budynku na osie. Jest ona w brytyjskim domu nie tylko samodzielną ozdobą. Służy głównie do podkreślenia symetrii fasady.

Sama definicja wykusza nie może dać pełnego wyobrażenia o niezwykłej różnorodności jego form. Stylistyka zmieniała się znacznie w kolejnych epokach dziejów architektury. Forma ta pojawiła się po raz pierwszy w muzułmańskich pałacach, gdzie była bogato zdobiona. Była jednak częsta również w obronnych zamkach średniowiecznych. Stosowano w nich surowe i pozbawione ozdób konstrukcje, z małymi oknami.

W budownictwie islamskim i gotyckim stosowano bardzo bogate dekoracje rzeźbiarskie. Były one pełne wzorów roślinnych i zwierzęcych oraz motywów groteskowych (np. gargulce). Także dziś możemy zastosować rzeźby, ceny materiałów i wykonawstwa są jednak znaczne. Jeśli do naszych marzeń należy wykusz w stylu historycznym, można wybrać np. wielkie ozdobne kafle lub barwiony kamień.

Renesans i barok stosowały proste, geometryczne rozwiązania. Niezwykłe bogactwo dekoracji powróciło w sztuce secesji. W Niemczech i w krajach alpejskich spotyka się często wykusze pokryte drewnem i malowane. Popularna jest tam dekoracja malarska z błękitnymi kwiatami na tle malowanych na biało desek.

Okno na świat. Światło i przestrzeń w pomieszczeniu

Prócz funkcji ozdobnych, wykusze spełniają także ważne funkcje praktyczne, pozwalając na doskonałe doświetlenie pomieszczenia. Mieszkania z wykuszami są szczególnie jasne. Bardzo duże powierzchnie okienne pozwalają doświetlić zwłaszcza rozległe, sięgające daleko w głąb mieszkania salony. Są także pięknym uzupełnieniem domu i ogrodu, z których rozciąga się też wspaniały widok na świat.

Wykusz — funkcje

Wykusze pełnią funkcje reprezentacyjne, tradycyjnie umieszcza się je więc głównie w salonach. Rozwiązanie to sprawdzi się także w przestronnych jadalniach, w gabinetach i bibliotekach oraz na klatkach schodowych. Ciekawa może być również aranżacja kuchni, a nawet jadalni z wykuszem. Przeszklona jadalnia jest niewzykle elegancka. Kuchnia z przeszkleniami to jedno z najbardziej oryginalnych i efektownych rozwiązań.

Ważna jest także funkcja przestrzenna tych elementów architektonicznych. Mogą one znacznie zwiększyć powierzchnię użytkową pomieszczenia. Duży wykusz może mieć rozmiary niewielkiego pokoiku, przeznaczonego np. na kącik kawowy. Tworzy też wydzieloną przestrzeń w pomieszczeniu. Wyróżnia się geometrycznie, dzięki czemu bryła pokoju staje się złożona i bogata. Architektura wnętrza staje się w ten sposób bardziej interesująca.

To także sposób na lepsze zorganizowanie przestrzeni. W salonie można wydzielić wyraźne obszary funkcjonalne. Zwiększa to ład w mieszkaniu i komfort życia. Tworzy się w ten sposób najczęściej miejsca rekreacji i kąciki kawowe.

Znakomicie sprawdzi się tu niewielki kawiarniany stolik lub ława z małymi, designerskimi fotelami. Ze względu na dużą ilość światła, to przyjemne miejsce lektury. Z tego samego powodu doskonale rozwijają się tu rośliny doniczkowe. Łatwo więc stworzyć połączenie domu i ogrodu z tropikalnymi kwiatami.

Wykusz współcześnie

Mimo że wykusze kojarzą się tak silnie z historyczną architekturą pałacową, są one lubiane i często stosowane także we współczesnym budownictwie. Wiąże się to głównie z łatwością doświetlenia pomieszczeń. Wśród stylów nowoczesnych w architekturze i budownictwie, wykusze ceni zwłaszcza styl skandynawski. Duża ilość światła jest w nim szczególnie istotna.

Wykusz to często stosowane rozwiązanie również w stylu postmodernistycznym, w którym ważne jest śmiałe łączenie ze sobą różnych form historycznych. Wykusze pojawiały się więc często w budownictwie lat 90., kiedy historyzujący postmodernizm był szczególnie modny.

Często stosowały je duże sklepy. Budowano rozległe wykusze w całości ze szkła, o konstrukcjach z ram stalowych. Lubiano wtedy zwłaszcza wykusze ze szkła barwionego na niebiesko, na zielono lub nawet w odważniejsze kolory.

Wykusze we współczesnej kamienicy i w domu jednorodzinnym

Prosta bryła nowoczesnego domu jednorodzinnego nabierze wyrazu, gdy będzie uzupełniona o podkreślające jej urodę urozmaicenie geometryczne. Równie ważne są one oczywiście w tradycyjnych projektach domów. Ważna jest w nich bogata dekoracja domu. Do łask wracają dziś także klasyczne kamienice. Stosuje się w nich klasyczne rozwiązania z XIX wieku. Pierzeja ulicy z domami o bogatej geometrii nie będzie monotonna.

Wykusz w domu jednorodzinnym nie musi zawierać w sobie wyłącznie rozległych, przezroczystych okien. Niezwykle efektownym rozwiązaniem, tak w kamienicy, jak i w domu jednorodzinnym, są także witraże umieszczane w wykuszach. Warto je stosować, zwłaszcza wtedy, gdy wykusz to element domu naszych marzeń, ale obawiamy się zbyt dużej ilości światła w pomieszczeniu.

Wykusze z witrażami szczególnie pięknie prezentują się na klatkach schodowych. Coraz częściej spotyka się je nawet w łazienkach, a więc w pomieszczeniach, w których zależy nam na przytłumionym świetle. Ceny materiałów, projektu i wykonania witraży są znaczne. Niezwykły efekt wart jest jednak swojej ceny. Można przy tym zastosować witraż tylko na jednym z okien.

W jakich aranżacjach wykorzystać można wykusz?

Istnieje także możliwość połączenia wykusza z balkonem francuskim. Okna typu francuskiego są bardzo wysokie, sięgają od podłogi aż do sufitu. Balkon francuski w wykuszu umieszczony w sypialni pozwoli na interesujące połączenie wizualne domu i ogrodu. Często balkon francuski spełnia dobrze funkcje zwykłego balkonu. Ceny materiałów budowlanych i samej budowy są jednak w jego przypadku dużo niższe. Spotyka się dziś także konstrukcje całkowicie przeszklone.

Zastosować można także różne rodzaje konstrukcji. Modne są konstrukcje samonośne. Ich główne zalety to lekkość i tanionść budowy. Słupy metalowe i drewniane dają natomiast możliwość stworzenia ganku. Umieszcza się na nich duże i ciężkie konstrukcje. Ściany murowane to rozwiązanie głównie dla częściowych przeszkleń. Ich zaletą jest mała ucieczka ciepła z wnętrza budynku. Stelaże drewniane dają możliwość stworzenia projektów rustykalnych. Stosowane są np. w budynkach hotelowych i uzdrowiskowych.

Główne wady wykuszy

Koszt budowy i wysokie ceny materiałów budowlanych, straty cieple, trudności w uzyskaniu pozwolenia na budowę.

Wykusze są dodatkowym, dekoracyjnym elementem budynku, ich budowa nie jest przy tym tania. Wszelkie elementy dekoracyjne, które nie są niezbędne w pełni funkcjonalnym budynku, pociągają za sobą dodatkowe koszty. Dobrać musimy okna wysokiej jakości, o szczególnie pięknych ramach. Konieczne jest również zastosowanie okien o doskonałych właściwościach termoizolacyjnych. Wiąże się to z faktem, że wykusze przyczyniają się do znacznych strat cieplnych w pomieszczeniu.

Budowa wykusza wiąże się także ze znacznymi stratami cieplnymi. Już sama wysunięta pozycja tych elementów architektonicznych sprawia, że są one szczególnie narażone na wychłodzenie. Dodatkowym czynnikiem ucieczki ciepła są znaczne powierzchnie okienne. Co więcej, w wykuszach nie powinno się montować kaloryferów. W związku z tym są one jeszcze bardziej podatne na wychłodzenie.

Rozwiązaniem może być zamontowanie w wykuszu wielu (nawet siedmiu) warstw materiałów termoizolacyjnych i hydroizolacyjnych. Sprawdza się też umieszczenie nad wykuszem daszka. Daszki nad wykuszami są malownicze i często stosuje się je w klasycznej architekturze. Jednocześnie zabezpieczają przed deszczem i chłodem.

Trudności w uzyskaniu pozwolenia na budowę domów z wykuszami dotyczą nie tylko nowych domów jednorodzinnych i kamienic. Konieczne są też do rozbudowy istniejących domów. Te same trudności dotyczą również zbliżonych elementów architektonicznych – wystających z frontu budynków lukarn i facjatek. Wykusz nie jest traktowany tak loggia lub zabudowa balkonu. Prawo budowlane uznaje go za samodzielny element konstrukcji budynku.

Salon naszych marzeń. Nowoczesna i klasyczna aranżacja wykuszy

Wykusze wyglądają pięknie. Są jednym z najbardziej efektownych elementów, nie tylko architektury fasad. Równie ważne są dla wystroju wnętrz. Umożliwiają stworzenie salonu naszych marzeń. Kojarzymy je często z przepychem i luksusem. Można dzięki nim stworzyć jednak także nastrój swobody i bezpretensjonalności.

Aranżacja wykusza wcale nie jest jednak łatwa. Obszerne połacie okienne sprawiają, że ogranicza on przestrzeń do umeblowania. Nie można w nim umieścić wysokich, masywnych komód i szaf. Warto więc kierować się zasadą „mniej znaczy więcej”.

Duże, masywne meble nie sprzyjają odpoczynkowi. Najlepszy sposób aranżacji to tymczasem niewielka strefa relaksu. Sprawdzają się małe stoliki, kolorowe poduszki i niewielkie pufy. Zamiast dużej kanapy, lepiej wybrać małą sofę lub szezlong. Jeśli potrzebujemy w strefie relaksu szafek, powinny być ażurowe. Zastępująca parapet mała sofa może przebiegać w całości wzdłuż linii okien. Znajdzie się wtedy w niej miejsce na małe szuflady przy podłodze.

Wykusz — aranżacji ciąg dalszy

W aranżacji nie ma często możliwości ustawienia szafek wyższych niż wysokość parapetu. Ogranicza się też wysokość krzeseł, kanap, foteli i stolików. Urządzenie wykusza wymaga zastosowania lekkich mebli, które nie ograniczają jego najważniejszej funkcji. Wykusz powinien przecież stanowić okno na świat.

Wykusze umożliwiają również stworzenie przestrzeni na oranżerię, a więc połączenie w jednym pomieszczeniu domu i ogrodu. Oranżerię naszych marzeń zbudować można w ten sposób nawet w niewielkim domu. Co najważniejsze, nie musi ona znajdować się na parterze.

Projekty w stylu skandynawskim stosują ogromne obramowania. Są one przy tym stworzone w całości z litego drewna. Parapet umieszcza się bardzo wysoko, wykładając go poduszkami. Zastępuje on w ten sposób siedzisko. Daje to możliwość siedzenia, a nawet leżenia wprost w oknie. Tego rodzaju wysunięte okno może nawet nie wymagać pozwolenia na budowę.

Najlepiej całkowicie zrezygnować z firan, zasłon i rolet. Niwelują one najbardziej pożądany efekt, świetlistość wnętrz. Możliwym rozwiązaniem jest też pojedyncza, duża zasłona. Nie umieszczamy jej przy samym oknie, ale odcinamy nią wystającą z bryły budynku powierzchnię od reszty pomieszczenia.

Wyodrębniona przestrzeń to także doskonałe miejsce na mały gabinet. Umożliwia to duża ilość światła i swoboda ruchów. Można wstawić tu designerskie biurko o oryginalnej formie. Ażurowa, przestrzenna aranżacja sprawi, że gabinet taki będzie funkcjonalny i wygodny.

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.